Mauzoleum rodziny Dietlów stoi w centralnym punkcie cmentarza ewangelicko-augsburskiego w Sosnowcu. Budowla powstała jako grobowiec rodzinny i dziś służy także jako kaplica cmentarna. Projekt nawiązuje do antycznych rzymskich form nagrobkowych, co wyróżnia obiekt w skali lokalnej i szerszej.
Jak powstało mauzoleum?
Po śmierci Heinricha Gottholda Dietla (1839–1911) wzniesiono dla niego i jego rodziny rozbudowany grobowiec. Dietel był twórcą pierwszej w Królestwie Kongresowym przędzalni wełny czesankowej oraz zabudowań kompleksu pałacowo‑fabrycznego w Sosnowcu, a uzyskane dochody pozwoliły na realizację tej formy upamiętnienia.
Jak wygląda budowla i z czego ją wykonano?
Budynek ma plan koła i wzniesiono go z masywnych bloków kamiennych z dekoracją rzeźbiarską. Konstrukcja powstała z materiału wulkanicznego; użyto tufu wulkanicznego, co nadaje mauzoleum charakterystyczną fakturę i trwałość.
Wnętrze rotundy podzielone jest na dwa poziomy. Część górna funkcjonuje jako kaplica cmentarna. Mauzoleum otacza niski mur o rzucie prostokąta. Autorem projektu był Józef Pomian‑Pomianowski, a kompozycja wzorowana jest na antycznych rzymskich grobowcach.
Co znajduje się w krypcie?
W centralnym miejscu krypty spoczęły doczesne szczątki Heinricha Dietla i jego żony Klary z domu Jacob. W podziemiach umieszczono także dwadzieścia dwie nisze grobowe przeznaczone dla potomków rodziny. W dwóch niszach pochowano brata Klary, Richarda Jacoba, oraz jego żonę Helenę z domu Schroter.
Jakie szkody i kradzieże dotknęły mauzoleum?
Obiekt doświadczył zniszczeń już pod koniec II wojny światowej — radziecki żołnierz przewrócił w podziemiach popiersie Heinricha Dietla i uszkodził je pozbawiając nosa. W okresie powojennym teren cmentarza bywał dewastowany i rozkradany.
Na początku XXI wieku z mauzoleum skradziono lichtarze, mosiężne elementy drzwi oraz miedziane obróbki blacharskie wraz z pokryciem dachowym. W 2023 roku podczas próby kradzieży blachy z kopuły ponownie uszkodzono zadaszenie.
Jak przebiegała ochrona i renowacja obiektu?
Właścicielem cmentarza od 1998 roku jest Parafia Ewangelicko‑Augsburska św. Jana w Sosnowcu. Mauzoleum wraz z najbliższym otoczeniem wpisano do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego 21 kwietnia 2008 roku. W 2009 roku przeprowadzono naprawę pokrycia dachu; parafia opracowała plany renowacji i przeprowadziła remont elewacji, ukończony w listopadzie.
Na cmentarzu przed mauzoleum odsłonięto 14 marca 2009 roku tablicę pamiątkową poświęconą zasłużonemu dla rozwoju Sosnowca Henrykowi Dietlowi. Mauzoleum jest udostępniane corocznie 1 i 2 listopada.
Informacje praktyczne
- Adres: Smutna 6, 41-205 Sosnowiec — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: pn–nd 6:30–20:00
- Ocena w Mapach Google: 4,3 (64 opinie)
