| Podstawowe informacje | |
|---|---|
| Pochodzenie | Saksonia |
| Przybycie do Sosnowic | wrzesień 1878 |
| Główna działalność | przemysł włókienniczy, działalność charytatywna |
| Główna postać | |
| Założyciel | Heinrich Dietel (zm. 24 czerwca 1911) |
| Siedziby i obiekty | |
| Rezydencja | pałac Dietla, ul. Dietlowska (obecnie Stefana Żeromskiego) |
| Zakład | przędzalnia czesankowa H. Dietel |
| Ważne daty | |
| Budowa fabryki | 1878–1880 (produkcja od 1879) |
| Budowa pałacu | ok. 1890–1900 |
| Śmierć Heinricha Dietla | 24 czerwca 1911 |
Dietlowie ukształtowali fragment krajobrazu przemysłowego i społecznego Sosnowca. Rodzina wznosiła zakłady włókiennicze, rezydencję i osiedle przyfabryczne, a także sponsorowała budowę i utrzymanie placówek oświatowych oraz świątyń różnych wyznań.
Jak zaczęła się obecność Dietlów w Sosnowcu?
We wrześniu 1878 r. do ówczesnych Sosnowic przybyli Heinrich Dietel i jego żona Klara z domu Jacob. Heinrich wykorzystał kapitał rodzinny oraz doświadczenie zawodowe i rozpoczął budowę przędzalni czesankowej położonej pod Sosnowicami. Budowę zakładu ukończono w 1880 r., a produkcja rozpoczęła się już w 1879 r.
Rodzina najpierw zamieszkała w skromnym budynku blisko fabryki. W kolejnych latach urodziło się pięciu synów: Henryk Jerzy (1881), Borys Edward (1883), Alfred Ryszard (1885), Roman Jakub (1886) i Bogusław Włodzimierz (1888).
W jakich inwestycjach i inicjatywach brał udział Heinrich Dietel?
Około 1890 r. Dietlowie rozpoczęli budowę reprezentacyjnej rezydencji znanej jako pałac Dietla; prace trwały do 1900 r. Równocześnie rozwijali osiedle przyfabryczne dla robotników oraz zakładali przydomowy park. Ulica w sąsiedztwie ich posiadłości później otrzymała nazwę Dietlowska, dziś to ulica Stefana Żeromskiego.
Heinrich Dietel wspierał życie religijne i oświatę. W 1886 r. przeznaczył jedną z hal fabrycznych na potrzeby wspólnoty luterańskiej, a w 1888 r. sfinansował jej rozbudowę i konsekrację kościoła ewangelickiego. W 1887 r. sprowadził do Sosnowca pastora i nauczyciela Ernesta Eugeniusza Uthke.
Wspierał też inne wspólnoty wyznaniowe: sfinansował dzwony dla cerkwi św. Wiery, Nadziei i Luby, w tym największy dzwon ważący 1000 kg, oraz przekazał 10 tys. rubli na budowę cerkwi św. Mikołaja Cudotwórcy. Pomógł także w budowie katolickiego kościoła św. Tomasza Apostoła w Sosnowcu-Pogoni.
Jaką rolę pełnili Dietlowie w oświacie i życiu miejskim?
Już w 1879 r. Heinrich Dietel założył szkołę przyfabryczną. W 1882 r. powstała szkoła kantoratowa, a w 1889 r. Szkoła Aleksandryjska — na jej potrzeby Dietel ufundował budynek. W 1894 r. otworzył pierwszą szkołę średnią w Sosnowcu, Sosnowiecką Szkołę Realną, dla której sfinansował gmach wzniesiony w latach 1895–1898 według projektu Antoniego Jabłońskiego-Jasieńczyka.
Dojazd uczniów do szkoły zorganizowano specjalnym pociągiem we współpracy z dyrekcją kolei. Wszystkie wymienione placówki utrzymywała rodzina ze środków własnych. W 1894 r. Heinrich ufundował także mur otaczający cmentarz ewangelicki w Sosnowcu.
Jak potoczyły się losy rodziny i fabryki w XX wieku?
Podczas rewolucji 1905 r. Dietlowie zamknęli fabrykę i wyjechali z Sosnowca. Po śmierci Heinricha przedsiębiorstwem kierowali jego synowie. W czasie I wojny światowej fabryka zaprzestała produkcji, a wojenne działania i działania okupanta poważnie uszczupliły majątek rodziny.
Po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. Dietlowie przyjęli obywatelstwo polskie i przygotowywali wznowienie działalności. Zakład działał pod nazwą "Spółka Akcyjna Przemysłu Włókienniczego H. Dietel", ale utracił rynki zbytu i środki finansowe przechowywane w bankach rosyjskich. W okresie międzywojennym dominującą pozycję wśród braci osiągnął Włodzimierz, który kierował fabryką.
Rodzina posiadała też trzy mniejsze zakłady, w tym "Ogrodnictwo H. Dietel" oraz Towarzystwo Eksploatacyjne Przemysłu Trykotażowego powołane w 1933 r. Synowie Heinrich byli aktywni w życiu społecznym: Henryk Jerzy działał w komitecie budowy szpitala i przy projektach kanalizacyjno-wodociągowych, inni bracia zasiadali w radzie miejskiej i pełnili funkcje ławników.
W czasie II wojny światowej fabryka działała dalej pod kierownictwem Dietlów, lecz okupant demontował część zakładów i lokował tam inne przedsiębiorstwa, co doprowadziło do znacznych zniszczeń. Większość rodziny opuściła Sosnowiec w styczniu 1945 r.; Włodzimierz wyjechał z Polski około 1948 r. i zmarł w Stanach Zjednoczonych w 1963 r.
Po wojnie przedsiębiorstwo zostało odbudowane i działało jako zakład państwowy. W 1968 r. przyjęto nazwę Sosnowiecka Przędzalnia Czesankowa "Politex"; zakład postawiono w stan likwidacji w 1994 r.
