| Dane | |
|---|---|
| Data urodzenia | 3 lipca 1960 |
| Miejsce urodzenia | Sosnowiec |
| Zawód | literaturoznawca-anglista, prozaik, tłumacz |
| Wykształcenie | filologia angielska (Uniwersytet Śląski), doktorat (UMK, 1993), habilitacja (Uniwersytet w Essen) |
| Uczelnia | Uniwersytet Śląski w Katowicach |
| Tytuł | profesor nauk humanistycznych (2007) |
| Najważniejsze książki | Korzeniec; Puder i pył; Tal; The Body Wall; Mapping Wild Gardens |
| Odznaczenia | medal ONZ "In the Service of Peace"; złota odznaka "Zasłużony dla Uniwersytetu Śląskiego" (2023) |
Zbigniew Białas pracuje na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach jako literaturoznawca specjalizujący się w literaturze i teorii postkolonialnej. Jego dorobek obejmuje monografie naukowe, powieści osadzone w Zagłębiu oraz przekłady prozy i poezji z języka angielskiego.
Życiorys i wykształcenie
Urodził się w 1960 roku w Sosnowcu i ukończył II Liceum Ogólnokształcące w Zawierciu. Studiował filologię angielską na Uniwersytecie Śląskim. W 1993 roku uzyskał stopień doktora nauk humanistycznych na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu, a habilitację obronił na Uniwersytecie w Essen, gdzie przebywał jako stypendysta Fundacji Alexandra von Humboldta w latach 1995–1997.
Akademicka praca i osiągnięcia naukowe
W latach 1998–2001 pełnił funkcję prodziekana ds. nauki na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Śląskiego. W 2004 roku objął kierownictwo Zakładu Literatur Podróżniczych i Studiów Postkolonialnych, którym kierował do 2019 roku, a w latach 2016–2019 był dyrektorem Instytutu Kultur i Literatur Anglojęzycznych. W 2001 roku przebywał w USA jako stypendysta Programu Fulbrighta; w 2007 roku Prezydent RP nadał mu tytuł profesora nauk humanistycznych.
Jego monografie obejmują m.in. Mapping Wild Gardens oraz The Body Wall. Rozprawa habilitacyjna została wyróżniona nagrodą Sparkasse Essen jako najlepsza habilitacja w dziedzinie nauk humanistycznych Uniwersytetu w Essen w 1997 roku. Był promotorem ponad dwudziestu prac doktorskich; Senat Uniwersytetu Śląskiego przyznał mu w 2023 roku złotą odznakę "Zasłużony dla Uniwersytetu Śląskiego".
Działalność literacka
Powieść Korzeniec otwiera tzw. "trylogię sosnowiecką" i za tę książkę autor otrzymał m.in. Śląski Wawrzyn Literacki 2011 oraz Zagłębiowską Nagrodę "Humanitas". Korzeniec zdobył też Specjalną Nagrodę Artystyczną Miasta Sosnowca oraz tytuły najlepszej książki roku i najlepszej książki na jesień w plebiscytach portalu granice.pl; utwór otrzymał nominacje do Nagrody Literackiej Srebrny Kałamarz 2011 oraz do konkursu "Historia zebrana".
Bezpośrednią kontynuacją Korzeńca są powieści Puder i pył (2013) oraz Tal (2015). Program 2 Polskiego Radia emitował fragmenty Korzeńca w interpretacji Mariana Opani, a później fragmenty Pudru i pyłu w interpretacji Grzegorza Damięckiego. Teatr Zagłębia przygotował sceniczną wersję Korzeńca, której prapremiera odbyła się 26 maja 2012 roku; telewizyjna adaptacja zaprezentowana była w Teatrze Telewizji 1 kwietnia 2014 roku.
Przekłady i współpraca wydawnicza
Białas tłumaczył współczesną prozę i poezję amerykańską, brytyjską i nigeryjską, m.in. utwory Bernarda Malamuda, Wole Soyinki, P.D. James oraz Tony'ego Hillermana. Współpracował z czasopismami i wydawnictwami takimi jak Literatura na Świecie, Wydawnictwo Literackie, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, "Książnica" oraz Wydawnictwo "Śląsk".
Działalność publiczna i udział w życiu kulturalnym
Jest członkiem Rady Programowej Teatru Śląskiego w Katowicach. W latach 2013–2018 prowadził na Scenie Kameralnej Teatru Śląskiego cykliczne debaty zatytułowane "Puder i pył", poświęcone tożsamości lokalnej oraz zjawiskom społecznym i kulturowym. Debaty odbywały się w latach 2013–2018.
