Stanisław Dworak — kapitan artylerii i działacz niepodległościowy

Urodzony w rodzinie ziemiańskiej oficer rozpoczął działalność polityczną już w okresie szkolnym. Brał udział w walkach na Wschodzie, a po powrocie do kraju służył w Wojsku Polskim i pracował w administracji państwowej.

Jak wyglądały początki działalności niepodległościowej i edukacja?

Pochodził z rodziny Władysława Walentego i Marii z Galskich v. Gruszczyńskiej. Ukończył gimnazjum Kozłowskiego w Warszawie w 1913. W latach szkolnych związał się z PPS – Frakcją Rewolucyjną i za tę działalność w styczniu 1914 został aresztowany i osadzony w Cytadeli, a następnie przewieziony do miejsca odosobnienia w Orle w 1915 roku.

Gdzie służył na froncie i jak rozwijała się kariera wojskowa?

W 1916 został powołany do Armii Imperium Rosyjskiego jako kanonier i odbywał kursy artyleryjskie; w 1917 uczęszczał do szkoły oficerskiej, a następnie pełnił służbę jako młodszy oficer. Po demobilizacji w styczniu 1918 dołączył do formacji antybolszewickich i walczył na froncie zabajkalskim. W sierpniu 1918 został nieznacznie ranny; równolegle studiował prawo na Uniwersytecie w Tomsku.

We wrześniu 1918 zgłosił się jako ochotnik do 5 Dywizji Strzelców Polskich na Syberii i służył w 3. baterii 5 pułku artylerii polowej. Do kraju powrócił w sierpniu 1920 i uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej, dowodząc 2. baterią 2. dywizjonu syberyjskiego w bitwie warszawskiej. W kolejnych latach pełnił różne funkcje w jednostkach artylerii oraz w administracji wojskowej. 12 kwietnia 1927 prezydent RP nadał mu stopień kapitana z dniem 1 stycznia 1927.

Jak wyglądała działalność gospodarcza i praca urzędnicza międzywojenna?

W 1930 osiadł w posiadłości w Golędzkiem koło Kutna i rozwijał gospodarstwo rolne, propagując innowacyjne metody uprawy. Angażował się w popularyzację kultury fizycznej i obronności, został komendantem miejscowego oddziału Związku Strzeleckiego. Pełnił funkcje we władzach organizacji rolniczych — był wiceprezesem okręgu w Łodzi Centralnego Towarzystwa Rolniczego oraz zasiadał w zarządzie Związku Plantatorów Buraka Cukrowego.

Co robił w czasie II wojny światowej i po jej zakończeniu?

Jako starosta święciański objął urząd 26 czerwca 1934. Po agresji sowieckiej w 1939 ewakuował urząd do Zaleszczyk, lecz wrócił do Warszawy i prawdopodobnie brał udział w powstaniu warszawskim w 1944. Po wojnie pracował kolejno jako inspektor w Wojewódzkim Urzędzie Ziemskim w Łodzi, kierownik w Państwowej Centrali Handlu w Łowiczu oraz planista w naczelnej dyrekcji Centrali Rybnej w Warszawie.

Przeszedł na emeryturę 1 stycznia 1956. Zmarł w Warszawie 4 września 1990 i został pochowany na Cmentarzu Północnym, kwatera O-I-6-2-6.

Jakie odznaczenia otrzymał?

W 1921 otrzymał Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 3787. Otrzymał także Krzyż Niepodległości z Mieczami — nadany 18 października 1932 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości” — oraz Krzyż Walecznych.