| Dane podstawowe | |
|---|---|
| Imię i nazwisko | Mikołaj Bondarenko (od 1941: Mikołaj Pawlak) |
| Pseudonim | Ryszard |
| Urodzony | 28 kwietnia 1907, Warszawa |
| Zmarł | 11 września 1963, Kraków |
| Zawód / rola | Działacz komunistyczny, kierownik Wydziału Antymilitarystycznego KC KZMP |
| Organizacje | |
| Przynależność | ZMK, KZMP, KPP, PPR, PZPR |
| Funkcje | |
| Stanowiska | Sekretarz okręgowy KZMP; I sekretarz KM PZPR w Krakowie (XI 1949–1956) |
| Odznaczenia | |
| Wybrane | Order Sztandaru Pracy II klasy; Krzyż Pamiątkowy Monte Cassino; Gwiazda Italii |
Mikołaj Bondarenko-Pawlak działał w polskim ruchu komunistycznym od lat 20. XX wieku i zajmował kierownicze funkcje w organizacjach młodzieżowych oraz w strukturach PZPR po II wojnie światowej.
Życiorys i wczesna działalność
Urodził się w 1907 roku w Warszawie jako syn Aleksego, robotnika ukraińskiego pochodzenia. Ukończył szkołę podstawową i pracował w zakładach budowlanych w Sosnowcu. W 1925 wstąpił do Związku Młodzieży Komunistycznej i pełnił funkcję sekretarza komórki oraz później członka struktur okręgowych.
W latach 1926–1932 wielokrotnie zmieniał miejsce pracy i funkcje organizacyjne w Zagłębiu Dąbrowskim i w Warszawie. Został aresztowany w 1927 roku i ponownie w 1930 roku, odbywając kary więzienia. Po zwolnieniu w 1932 objął stanowiska w Komitecie Okręgowym KZMP i kierował Wydziałem Antymilitarystycznym przy KC KZMP.
Działalność przed wojną i represje
W latach 1933–1936 należał do Komunistycznej Partii Polski i działał jako okręgowiec w Siedlcach, Lublinie i Krakowie. W 1933, 1934 i 1936 był aresztowany i na kilka miesięcy osadzany w więzieniach. Po likwidacji KPP w sierpniu 1938 pracował jako giser w Sosnowcu oraz działał w Związku Zawodowym Metalowców i w Robotniczej Spółdzielni Spożywców.
Na początku 1939 trafił do obozu w Berezie Kartuskiej. 1 września 1939 został zmobilizowany i wziął udział w wojnie obronnej Polski.
Udział w wojnie i pobyt na emigracji
Po kampanii wrześniowej udał się do ZSRR, gdzie pracował jako giser na Zaporożu. Po ataku Niemiec na ZSRR 22 czerwca 1941 został wywieziony do obozu w Republice Komi. We wrześniu 1941 wstąpił do armii generała Andersa i w 1942 opuścił ZSRR w jej szeregach.
W składach armii Andersa brał udział w walkach na froncie włoskim, w tym w bitwie pod Monte Cassino w maju 1944. Po zakończeniu działań wojennych przebywał w Anglii, skąd wrócił do Polski w 1947 roku.
Działalność po powrocie do Polski i odznaczenia
Po powrocie do kraju wstąpił do Polskiej Partii Robotniczej. W czerwcu 1947 został instruktorem organizacyjnym w Komitecie Miejskim PPR w Krakowie, a od lutego do grudnia 1948 pełnił funkcję I sekretarza Komitetu Powiatowego PPR w Tarnowie. W grudniu 1948 był delegatem na I Zjazd PZPR.
W listopadzie 1949 objął stanowisko I sekretarza KM PZPR w Krakowie i pełnił je do 1956 roku. W latach 1950–1956 był członkiem egzekutywy Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Krakowie oraz członkiem prezydium krakowskiej Miejskiej Rady Narodowej. Od 1957 korzystał z renty dla zasłużonych. Zmarł 11 września 1963 w Krakowie.
