Tomasz Bando — działacz komunistyczny i związkowy

Tomasz Bando był działaczem komunistycznym i związkowym, który od początku XX wieku angażował się w organizowanie pracowników oraz w działalność partii i organizacji lewicowych. Pracował jako piekarz, uczestniczył w walkach I wojny światowej, a w dwudziestoleciu międzywojennym organizował strajki i związki zawodowe.

Jak wyglądały jego początki i działalność do 1939 roku?

Po ukończeniu szkoły podstawowej wyszkolił się na piekarza i mieszkał w Stanisławowie. W 1914 został wcielony do armii austro-węgierskiej, walczył od 1916 i po zranieniu trafił do rosyjskiej niewoli, gdzie leczył się w szpitalu w Kijowie. Następnie pracował na folwarku koło Kupiańska w guberni charkowskiej; w kontakcie z SDKPiL współorganizował strajk i spędził sześć tygodni w areszcie.

W grudniu 1917 powrócił do Stanisławowa i wraz z innymi działaczami SDKPiL zakładał związki zawodowe. Był sekretarzem Związku Zawodowego Robotników Przemysłu Mącznego. Wstąpił do KPGW zaraz po jej utworzeniu, potem działał w KPZU i był delegatem na I konferencję KPRP w Warszawie 30 maja 1920 roku.

Jak przebiegała jego działalność i represje w latach 1921–1939?

W 1921 został aresztowany i spędził cztery miesiące w więzieniu w Stanisławowie. Po zwolnieniu kontynuował działalność polityczną, działał m.in. w Centralnym Komitecie Wyborczym Związku Proletariatu Miast i Wsi na Galicję Wschodnią oraz jako pełnomocnik listy ZPMiW w okręgu stanisławowskim. W październiku 1923 ponownie trafił do aresztu; sprawę umorzono po roku śledztwa.

W 1925 organizował strajk robotników przemysłu spożywczego i został aresztowany. Po zwolnieniu w listopadzie 1926 kierował lokalnym komitetem walczącym o amnestię dla więźniów-komunistów. W marcu 1927 przeniósł się do Sosnowca i działał w KPP, MOPR oraz związkach zawodowych. W okresie 1927–1931 ponownie był więziony. Aresztowano go także w 1932 pod zarzutem przerzucania odezw i broni z Niemiec, ale w listopadzie 1932 uniewinniono go z braku dowodów. W czerwcu 1933 skazano go na pięć lat więzienia; po amnestii kara została skrócona do trzech lat. W styczniu 1939 umieszczono go w Berezie Kartuskiej.

Co robił w czasie wojny i po 1945 roku?

Jesienią 1939 udał się na wschód. W 1943 w Tbilisi wstąpił do Związku Patriotów Polskich. Po wojnie, w 1946, wrócił do Sosnowca i przystąpił do Polskiej Partii Robotniczej, a w 1948 do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Pełnił funkcje kierownicze w zakładach miejskich jako dyrektor administracyjny fabryki papy oraz Miejskiego Przedsiębiorstwa Robót Budowlanych w Sosnowcu.

Został odznaczony m.in. Orderem Sztandaru Pracy II klasy. Zmarł 3 marca 1957 w Sosnowcu. Był patronem ulicy w Sosnowcu (obecnie ul. Żytnia) oraz Szkoły Podstawowej nr 13 w Dańdówce.