Władysław Bednarz — prawnik i sędzia śledczy

Władysław Bednarz był prawnikiem i sędzią, który po II wojnie światowej prowadził śledztwo dotyczące funkcjonowania obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem. Jego prace śledcze zaowocowały obszernymi protokołami i publikacją referatu o obozie, który później był wykorzystywany w międzynarodowych procesach.

Życiorys i wykształcenie

Urodził się 26 marca 1908 roku w Warszawie; jego matka była w chwili porodu uwięziona, a rodzice działali w Polskiej Partii Socjalistycznej – Frakcja Rewolucyjna. Po zwolnieniu rodzina wyjechała do Lwowa, a potem, w 1912 roku, przeniosła się do Petersburga. Po I wojnie światowej Bednarz wrócił do Polski i ukończył gimnazjum we Lwowie, zdając maturę w 1928 roku.

Studiował prawo; początkowo studiował na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie, a następnie przeniósł się na Wydział Prawa Uniwersytetu Warszawskiego. W 1932 roku ukończył studia i uzyskał stopień magistra prawa. W latach 1932–1936 odbywał aplikację przy Sądzie Okręgowym w Warszawie, a później pracował w sądach w Sosnowcu, Warszawie i Łodzi.

Czym było „dochodzenie Bednarza”?

Po powrocie do służby w 1945 roku Bednarz został oddelegowany do pracy w Wojewódzkiej Komisji Badań Zbrodni Niemieckich. W ramach komisji uczestniczył w wyjazdach do Chełmna, Poddębic, Uniejowa i Koła, gdzie dokumentowano pozostałości obozu oraz ślady zbrodni, w tym resztki krematoriów i duże ilości mączki kostnej i kości ludzkich.

Formalne wszczęcie śledztwa przypada na 14 czerwca 1945 roku, choć sędzia Bednarz przesłuchiwał świadków już od 9 czerwca. Mieszkał wtedy w Kole przy ulicy Toruńskiej 64. W toku prac osobiście nadzorował ekshumacje w Lesie Rzuchowskim, przeprowadzał wizje lokalne i zabezpieczył m.in. 4748 par butów odnalezionych w miejscowej synagodze. Z jego śledztwem związane są przesłuchania takich świadków jak Mordechaj Podchlebnik i Szymon Srebrnik.

Do końca kierowania postępowaniem Bednarz przesłuchał 178 świadków i zgromadził akta w dziewięciu tomach. W 1946 roku Główna Komisja wydała jego referat „Obóz straceń w Chełmnie nad Nerem”, który przetłumaczono na angielski. Na zebrane przez niego materiały powoływali się prokuratorzy podczas procesów norymberskich i innych postępowań przeciwko nazistowskim zbrodniarzom.

Jak potoczyła się kariera po 1946 roku?

W styczniu 1946 roku Bednarz został powołany do Polskiej Misji Wojskowej w Niemczech i zaprzestał kierowania śledztwem w Chełmnie; działalność w ramach misji zakończył 31 października 1946 roku. W tym samym roku otrzymał stopień oficerski majora oraz został mianowany sędzią okręgowym śledczym w Łodzi.

W latach 1946–1955 pracował w kolejnych prokuraturach: od 1 listopada 1946 r. w Prokuraturze Sądu Okręgowego w Warszawie, następnie w Prokuraturze Sądu Apelacyjnego w Gdańsku (do 13 lutego 1950 r.), w Prokuraturze Sądu Najwyższego (do 15 września 1950 r.) i w Prokuraturze Generalnej (do 30 czerwca 1955 r.). Był członkiem PPR i PZPR. W 1955 roku na własną prośbę odszedł z wymiaru sprawiedliwości i podjął pracę jako adwokat w województwie białostockim; w latach 1965–1970 pracował jako radca prawny.

Materiały zebrane przez Bednarza wykorzystano podczas procesów takich jak procesy Arthura Greisera, Waltera Pillera i Hermanna Gielowa. W 1947 roku wystąpił w charakterze biegłego podczas procesu Hansa Biebowa. W latach 1961–1970 był rozpracowywany przez Wydział III Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w Białymstoku.

Życie prywatne i śmierć

W 1934 roku poślubił Helenę Szulc. Miał córkę Marię, urodzoną w 1935 roku, oraz syna Jerzego, urodzonego w 1942 roku. Zmarł w 1997 roku i został pochowany na cmentarzu farnym w Białymstoku.