środa, 18 listopada Imieniny: Roman, Klaudyna, Karolina
Kontakt
Teraz środa, 18 listopada 2026
Znani z miasta

Arje Cwi Fromer — rabin i rektor Jeszywas Chachmej Lublin

• Marek Sobczak • 3 min czytania

Arje Cwi Fromer był rabinem i talmudystą, rektorem Jeszywas Chachmej Lublin w latach 1933–1939.

Dane
Imię i nazwiskoArje Cwi Fromer
Urodzenie1884, Czeladź
Zgon2 maja 1943, Lublin (obóz Majdanek)
Zawódrabin, talmudysta
Stanowiskorosz jesziwy, Jeszywas Chachmej Lublin (1933–1939)
PublikacjeSiach ha-sade (1913); Erec cwi (1938)
MałżeństwoEstera Szwajcer (od 1902)
Przydomek„Kozieglower row” („Mistrz z Koziegłów”)

Arje Cwi Fromer wywodził się z rodzin o tradycjach chasydzkich i zasłynął jako nauczyciel oraz rektor yeshivy w Lublinie. Prowadził zajęcia talmudyczne, opublikował komentarze i program nauczania, a w czasie wojny znalazł się w getcie warszawskim.

Życiorys i wykształcenie

Pochodził z rodziny o korzeniach chasydzkich; wśród jego przodków wymieniani są Elimelech z Leżajska oraz Dow Berisz Frumer z Oświęcimia. Był synem ubogiego krawca Chanocha Hendla Fromera i Miriam Kejli z domu Gutensztajn. Matka zmarła, gdy miał trzy lata; po jej śmierci trafił pod opiekę krewnych matki w Wolbromiu i uczęszczał tam do chederu.

Początki działalności rabinicznej i praca dydaktyczna

W wieku 11 lat został wysłany do jesziwy przygotowawczej w Mstowie, a następnie uczył się w jesziwie cadyka Abrahama Bornsztajna w Sochaczewie przez pięć lat. W 1902 roku w Sosnowcu poślubił Esterę Szwajcer; przez pewien czas rodzina mieszkała w Sosnowcu, a Fromer często przebywał na dworze cadyka w Sochaczewie. Po śmierci Bornsztajna w 1910 roku przyjął propozycję objęcia funkcji rosh jesziwy w Sochaczewie.

W 1913 roku opublikował komentarz do porządku Moed w Misznie pod tytułem Siach ha-sade. Zniszczenia Sochaczewa w czasie I wojny światowej skłoniły go do przeprowadzki do Warszawy, gdzie tymczasowo utrzymywał rodzinę ciężką pracą fizyczną. W 1918 roku objął stanowisko rabina w Koziegłowach, gdzie założył własną jesziwę kształcącą około 50 uczniów i zyskał przydomek „Kozieglower row”.

Rola w Lublinie i wkład w program nauczania

Po śmierci Majera Szapiry zarząd Jeszywas Chachmej Lublin poprosił Fromera o przejęcie funkcji rosh jesziwy; pełnił ją od 1933 do 1939 roku. W 1935 roku odbył pielgrzymkę do Ziemi Izraela, gdzie spędził cztery miesiące. W 1938 roku wprowadził w jesziwie program znany jako Miszna jomit, obejmujący dwie porcje Miszny dziennie; program ten przetrwał w kręgach ortodoksyjnych.

W tym samym 1938 roku wydał drugą książkę, Erec cwi, zawierającą jego responsy do fragmentów Szulchan aruch. Przed wojną działał także jako przywódca chasydów sochaczewskich i gerskich na terenach Górnego Śląska i zachodniej Małopolski; kilkakrotnie ubiegał się o stanowiska rabiniczne, lecz nie uzyskał wyboru w kilku konkursach.

Okres wojenny, getto warszawskie i śmierć

Po wybuchu II wojny światowej jesziwa w Lublinie została zamknięta. Na początku 1940 roku Fromer z żoną przenieśli się do Warszawy i trafili do getta. W getcie, wraz z rabinem Awrahamem Wajnbergiem, utworzył konspiracyjną jesziwę mieszczącą się w „bunkrze” przy ulicy Miłej 14.

Podczas wielkiej akcji deportacyjnej uniknął natychmiastowej śmierci dzięki zatrudnieniu w szopie Fritza Schultza. W czasie powstania w getcie warszawskim, 1 maja 1943 roku, został przewieziony z żoną w transporcie na Majdanek. Zostali zamordowani 2 maja 1943 w komorze gazowej.

Najczęstsze pytania

Gdzie i kiedy urodził się Arje Cwi Fromer?
Urodził się w 1884 roku w Czeladzi.
Jakie książki napisał Arje Cwi Fromer?
Opublikował Siach ha-sade (1913) oraz Erec cwi (1938).
Jaką funkcję pełnił w Lublinie?
Był rosz jesziwy Jeszywas Chachmej Lublin w latach 1933–1939.
W jaki sposób zginął Arje Cwi Fromer?
Został deportowany z getta warszawskiego 1 maja 1943 i zamordowany 2 maja 1943 w komorze gazowej na Majdanku.

Źródło: Wikipedia (CC BY-SA)

Materiały na portalu są opracowywane przy wsparciu AI. Materiały na portalu są opracowywane przy wsparciu AI.

Marek Sobczak

Nazywam się Marek Sobczak i w redakcji gazetasosnowiec.pl odpowiadam za dział Znani z miasta. Przybliżam sylwetki osób związanych z Sosnowcem — dawnych i współczesnych, z różnych dziedzin życia.

Czytaj również